Patrekur af Írlandi

Heilagur Patrekur
stutt æviágrip

Heilagur Patrekur (um 390-461?) var fæddur á Bretlandi sonur bæjarráðsmanns (decurio) sem einnig var djákni en afi hans var prestur. Írskir sjóræningjar rændu Patreki á unglingsárum hans og var honum haldið í ánauð á Írlandi í 6 ár. Þar "kom Guðs kærleikur og guðsótti í mig í auknum mæli og trú mín styrktist", segir hann "og andi minn varð fyrir slíkum áhrifum að á einum degi gat ég sagt allt að hundrað bænir og þær voru næstum jafnmargar að nóttu til". Þetta var í mótsögn við fyrri lífshætti hans þegar hann "þekkti ekki hinn sanna Guð" og hlýddi ekki prestum sem "létu sér annt um sáluhjálp okkar". Eftir 6 ára dvöl á Írlandi tókst honum að flýja. Eftir miklar hrakningar náði hann á æskuslóðir sínar og var þá gjör-breyttur maður. Patrekur hóf nám til prests og er greinilegt að hann las Biblíuna vel og vandlega. Hann hlaut þó ekki æðri menntun og gætir þess í skrifum hans. Hann telur sjálfur að stíll sinn sé fábrotinn og að sig skorti glæsileika í orðsins list.

Margir æviritara heilags Patreks telja að hann hafi á þessum árum farið til Gallíu og jafnvel til Rómar. En Írland átti hug hans allan. Hann fór þangað öðru sinni í kringum árið 435 til að sinna trúboðsmálum. Selestínus I páfi hafði áður sent til Írlands heilagan Palladíus og gert hann að biskupi þar. Það trúboð stóð einungis yfir í eitt ár og er Patrekur kom til Írlands var hann skipaður þar biskup þrátt fyrir andstöðu á Bretlandi. Honum er öðrum fremur þakkað að Írar tóku kristna trú. Skrif hans er hér birtast á íslensku eru dýrmæt arfleifð kirkjunnar á Bretlandseyjum og gefa góða lýsingu á hugar-heimi þess tíma sem og góða mynd af dýrlingnum sjálfum. Leikur enginn vafi á því að bæði bréfin eru skrifuð af Patreki.

Þótt talið sé að írskir einsetumunkar, papar, hafi sest að hér fyrstir manna er ekki vitað til þess að kirkjur á Íslandi hafi borðið nafn Patreks. En eins og ýmis örnefni bera með sér er ljóst að írskra áhrifa gætti við upphaf byggðar í landinu og kemur nafn dýrlingsins óneitanlega upp í hugann þegar minnst er á Patreksfjörð.

Eitt af táknum heilags Patreks er músasmárinn - "Trifolium dubium". Er sagt að á páskasunnudag árið 433 hafi dýrlingurinn varið trúna frammi fyrir Leoghaire konungi og tekist að snúa bróður konungs og hirðskáldi hans til kristinnar trúar. Þegar kom að því að segja frá heilagri þrenningu tíndi Patrekur upp músasmára og notaði hann til að útskýra kenninguna. Benti hann á að þótt smárinn hefði þrjú blöð var stilkur hans engu að síður einn.

Heilagur Patrekur er verndardýrlingur Írlands og er hann hafður í hávegum þar í landi sem og í öðrum löndum þar sem írskir innflytjendur hafa sett sitt mark á þjóðlífið. Messudagur dýrlingsins er 17. mars.